มีคำถามหนึ่งที่ นักธุรกิจรุ่นใหม่ จำเป็นต้องนำมาคิดทบทวนอยู่เสมอ นั่นคือ "ถ้าต้นทุนสูงกว่าผลกำไร" ที่จะขับเคลื่อนบริษัทไปข้างหน้า เหตุใดเราจึงยังต้องแบกรับและรอคอยต่อไป?
แม้ว่าคำถามดังกล่าวจะฟังดูเป็นเรื่องพื้นฐาน แต่ในความเป็นจริงของการบริหารงานนั้นกลับตอบได้ยากยิ่ง เนื่องจากมักจะมีเรื่องของความผูกพันเชิงโครงสร้าง กับข้อผูกมัดทางกฎหมาย สัญญาพันธมิตร หรือ สิ่งที่เรียกว่า "ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ" ที่สร้างความรู้สึกอึดอัดจนไม่กล้าขยับเขยื้อน
อย่างไรก็ตาม ยักษ์ใหญ่แห่งวงการบินโลว์คอสต์ สัญชาติไอร์แลนด์อย่าง Ryanair ได้สร้างปรากฏการณ์เพื่อพิสูจน์ให้ผู้ประกอบการทั่วโลกเห็นว่า ไม่มีคู่ค้ารายใหญ่หรือสนามบินแห่งใดในโลก ที่จะ "ใหญ่โตเกินไป" จนทำให้โครงสร้างธุรกิจที่มีการบริหารต้นทุนอย่างเด็ดขาด ต้องยอมจำนนและแบกรับภาระต้นทุนที่ไม่สมเหตุสมผล
จากการรายงานความเคลื่อนไหวล่าสุดในปัจจุบัน ทาง Ryanair ได้สร้างความตกตะลึงด้วยการประกาศอย่างเป็นทางการว่า จะดำเนินการยกเลิกและปิดศูนย์ปฏิบัติการถาวร จำนวนทั้งหมด 7 ลำ ณ สนามบิน Berlin Brandenburg ภายในช่วงปลายปีนี้ พร้อมทั้งดำเนินการปรับลดจำนวนเที่ยวบินเข้าออก ในพื้นที่เมืองหลวงของเยอรมนีลงเกือบครึ่งหนึ่ง เพื่อปรับเปลี่ยนทิศทางการบริหารทรัพยากรใหม่
เรื่องราวนี้อาจฟังดูเหมือนข่าวในแวดวงอุตสาหกรรมธรรมดาๆ ที่ไม่มีผลกระทบโดยตรงต่อภาพรวมเศรษฐกิจ แต่ถ้าหากเราทำการวิเคราะห์และมองให้ลึกลงไป นี่คือดัชนีชี้วัดและสัญญาณเตือนภัยที่เด่นชัด ที่ไม่ได้จำกัดวงอยู่แค่เรื่องของอุตสาหกรรมสายการบิน หากแต่เป็นกรณีศึกษาและบทเรียนอันล้ำค่า ความสัมพันธ์ที่ขาดสะบั้นระหว่างนโยบายการจัดเก็บภาษี ค่าใช้จ่าย และ การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์และเงินทุน ที่ นักบริหารในยุคที่มีความผันผวนสูงห้ามมองข้ามโดยเด็ดขาด
ก่อนจะวิเคราะห์แนวคิดการบริหารงานที่มีวินัยของฝั่งสายการบิน เราจำเป็นต้องมาศึกษาพฤติกรรมและความผิดพลาดของฝั่งเบอร์ลินกันก่อน เพราะจากสถิติพบว่าทางผู้บริหารสนามบินเลือกที่จะผลักภาระต้นทุนให้คู่ค้า โดยเฉพาะการยกระดับอัตราค่าธรรมเนียมการใช้สนามบินที่เพิ่มขึ้นถึง 50% นี่ยังไม่รวมถึงแผนนโยบายระยะยาวที่จะเก็บเงินเพิ่มขึ้นอีก ซึ่งสร้างความกดดันให้กับสายการบินต่างๆ อย่างมหาศาล
ประกอบกับโครงสร้างภาษีสรรพสามิตการบินของทางส่วนกลาง ก็ถูกยกระดับขึ้นอย่างก้าวกระโดดนับตั้งแต่ช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยปัจจุบันมีการเรียกเก็บสูงถึง 15.50 ยูโรต่อผู้โดยสารหนึ่งคน แถมยังมีมาตรการเพิ่มค่าใช้จ่ายด้านการตรวจคนเข้าเมืองและรักษาความปลอดภัย จากเดิม 10 ยูโรพุ่งทะยานไปสู่ 20 ยูโรในเวลาอันสั้น รวมไปถึงค่าบริการจัดการวิทยุการบิน ที่ขยับราคาเพิ่มขึ้นเป็นสามเท่าอย่างน่าใจหาย
ผลลัพธ์จากการดำเนินนโยบายขูดรีดทางภาษีเช่นนี้ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เรื่องที่น่าแปลกใจสำหรับนักเศรษฐศาสตร์ นั่นคือ สถิติจำนวนผู้โดยสารรวมของสนามบินเบอร์ลิน เกิดความเสียหายเชิงตัวเลขอย่างน่าใจหาย จากเดิมที่เคยสูงถึง 36 ล้านคนในช่วงปี 2019 หดตัวลงมาเหลือเพียงตัวเลขที่น่าเป็นห่วง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการสูญเสียศักยภาพการแข่งขันไปเกือบหนึ่งในสาม ทว่าสิ่งที่น่าประหลาดใจที่สุดในสถานการณ์นี้คือ แม้ว่าจะเห็นสัญญาณอันตรายและตัวเลขที่ตกต่ำลงอย่างชัดเจน แต่หน่วยงานผู้มีอำนาจตัดสินใจของเบอร์ลินกลับเลือกที่จะ "ยึดมั่นในนโยบายเพิ่มค่าธรรมเนียมเพื่อรีดรายได้" แทนที่จะเลือกใช้วิธีลดค่าบริการหรือสร้างมาตรการจูงใจ
ในทางทฤษฎีและการดำเนินธุรกิจทั่วไปนั้น มีกฎเหล็กที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับอุปสงค์และอุปทานว่า สินค้าที่มีราคาสูงขึ้นโดยไม่มีคุณค่าเพิ่ม ย่อมทำให้ผู้ซื้อหนีหาย กล่าวคือเมื่อคุณตัดสินใจยกระดับราคาให้สูงขึ้น ความต้องการซื้อและการเข้าใช้บริการของกลุ่มลูกค้าก็จะยิ่งดิ่งลงตามไปด้วย
หากแต่ความตื้นเขินในการวางแผนของภาครัฐเยอรมนี ไม่ใช่เพียงแค่การลืมกฎเศรษฐศาสตร์พื้นฐานเท่านั้น นั่นคือความเข้าใจผิดอย่างรุนแรงที่สับสนระหว่าง "โอกาสในการโก่งราคาชั่วคราวจากความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์" กับ "การรักษาฐานพันธมิตรเพื่อความมั่งคั่งที่ยั่งยืน"
ทางหน่วยงานภาครัฐอาจจะประเมินตนเองสูงเกินไปและคิดว่า ว่าตนเองถืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าสายการบิน ซึ่งคิดว่าอย่างไรเสียสายการบินต่างๆ ก็จำเป็นต้องมาง้อ ทว่าในสมรภูมิการค้ายุคใหม่ที่ความคล่องตัวคือหัวใจของการอยู่รอด ผู้ประกอบการสามารถสั่งเคลื่อนย้ายทรัพย์สินและโครงสร้างพื้นฐาน ไปยังดินแดนที่มีข้อเสนอที่ดีกว่าได้อย่างรวดเร็วในพริบตา ส่งผลให้อำนาจต่อรองที่เคยคิดว่ามั่นคงนั้นพังทลายลงอย่างง่ายดาย
เรื่องนี้สามารถเปรียบเทียบได้เห็นภาพชัดเจนกับ เจ้าของอาคารพาณิชย์หรือทำเลให้เช่า ที่คอยแต่จะรีดไถและยกระดับค่าบริการรายเดือนอยู่ตลอดเวลา โดยไม่ได้สนใจสภาวะเศรษฐกิจหรือความสามารถในการจ่ายของคู่ค้า จนวันหนึ่งเมื่อแบรนด์ยักษ์ใหญ่ที่เป็นผู้เช่าหลักตัดสินใจ ตัดสินใจยุติสัญญาแล้วย้ายไปสร้างสถานประกอบการของตนเอง ในทำเลรอบนอกที่มีมาตรการภาษีและสิ่งจูงใจที่ดีกว่าเดิม ปัญหาคือเมื่อเหตุการณ์ดำเนินมาถึงจุดนั้น
หลายคนที่ไม่เข้าใจกลไกตลาดอาจจะตีความและมองว่า การตัดสินใจถอยทัพครั้งนี้คือความล้มเหลวของทางสายการบิน ทว่าในสายตาของนักวิเคราะห์โมเดลธุรกิจชั้นนำ นี่คือแบบอย่างชั้นครูที่สะท้อนถึงศาสตร์แห่ง "การบริหารจัดการความเสี่ยงด้วยการถอยเชิงรุก"
เป็นที่รู้กันดีว่าไรอันแอร์ไม่ใช่สายการบินที่ขับเคลื่อน และพิจารณาจากตัวเลขบนหน้ากระดาษอย่างเป็นรูปธรรม เนื่องจากพวกเขามีเกณฑ์การประเมินผลตอบแทนต่อที่นั่ง ในทุกๆ ตารางนิ้วและทุกๆ เส้นทางการบินอย่างเข้มงวด ดังนั้นเมื่อข้อมูลเชิงสถิติชี้ชัดและส่งสัญญาณว่า พื้นที่แถบเบอร์ลินกำลังกลายเป็นจุดอับที่ทำลายผลกำไร คำตอบของผู้บริหารจึงไม่ใช่การเสียเวลาเปิดโต๊ะเจรจา แต่คือการสั่งเคลื่อนย้ายและจัดสรรทรัพยากรไปสู่ทำเลใหม่ที่ดีกว่าทันที
โดยพวกเขามีการตั้งเป้าหมายที่จะขยายการรองรับผู้โดยสารสูงถึง 216 ล้านคนในปี 2026 ซึ่งเป็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดเมื่อเทียบกับตัวเลข 149 ล้านคนในปี 2019 ควบคู่ไปกับการเปิดอัตรากำลังพลเพิ่มเติมในพื้นที่อื่น เพื่อรองรับการขยายตัวของสถานีการบินที่มีประสิทธิภาพและคุ้มค่ากว่า สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า ทรัพยากรและเงินทุนไม่ได้สูญหายไปไหน หากแต่พวกมันแค่ย้ายที่อยู่เพื่อไปทำกำไรในทำเลที่มีความเหมาะสมมากกว่าเดิม
ในกรอบความคิดและวัฒนธรรมการทำงานของคนไทยทั่วไปนั้น ให้ยึดมั่นในความมานะพยายามและพร้อมที่จะสู้ตายถวายหัว ทว่าในหลายๆ สถานการณ์ของการทำธุรกิจยุคปัจจุบัน การยอมแบกรับภาระในโครงสร้างที่ไม่เกื้อหนุนต่อการเติบโต มักจะกลายเป็นตัวเร่งความเสียหายและเป็นภาระที่กัดกินองค์กร หากแต่เป็นสัญญาณของการบริหารงานที่ขาดความยืดหยุ่น
ดังที่ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Ryanair คุณ Eddie Wilson ได้กล่าวไว้อย่างชัดเจนและสั้นกระชับว่า "พวกเราไม่มีทางเลือกอื่นแล้ว" เนื่องจากระบบไม่สามารถยอมรับการปรับขึ้นราคาซ้ำซ้อนบนฐานค่าใช้จ่ายที่สูงลิ่วได้อีก พร้อมทั้งให้ความเห็นเชิงวิเคราะห์ว่าการจัดเก็บภาษีของภาครัฐมีความบกพร่อง ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมในอดีตที่พวกเขาเคยสั่งยุติการดำเนินงาน ในหัวเมืองหลักของประเทศนี้มาแล้วหลายต่อหลายครั้ง คิดเป็นมูลค่าความเสียหายที่เยอรมนีต้องสูญเสียเครื่องบินไปถึง 13 ลำ นี่คือข้อคิดที่ทรงพลังสำหรับผู้ประกอบการทุกคนว่า: การพยายามรักษาความสัมพันธ์กับหุ้นส่วนที่จ้องแต่จะเอารัดเอาเปรียบ ไม่ได้หมายความว่าคุณเป็นนักธุรกิจที่มีคุณธรรม ตามไปดูที่นี่ หากแต่เป็นพฤติกรรมทำลายตนเองและปล่อยให้องค์กรเสื่อมถอยลงไปในทุกๆ วัน
มิติความเสี่ยงที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใต้สถานการณ์นี้ระบุว่า ค่าใช้จ่ายและต้นทุนต่างๆ ไม่ได้ปรับตัวพุ่งสูงขึ้นภายในชั่วข้ามคืน แต่มันเกิดจากการสะสมของค่าใช้จ่ายส่วนต่างที่ขยับขึ้นทีละนิด ภาษีสนามบินขยับขึ้นเล็กน้อยประมาณ 10% ค่าธรรมเนียมความปลอดภัยเพิ่มอีกนิด ทำให้นักบริหารมักจะมองข้ามและคิดว่าเป็นสัดส่วนงบประมาณที่ ไม่ได้สลักสำคัญและยังอยู่ในเกณฑ์ที่พอควบคุมได้ แต่ทันทีที่สิ้นสุดไตรมาสแล้วเปิดดูงบการเงินในภาพมหภาค จะพบว่าเม็ดเงินรวมที่สูญเสียไปนั้นขยายตัวขึ้นเป็นทวีคูณ
สำหรับตำราการวางแผนการเงินเชิงกลยุทธ์ มีคำจำกัดความเรียกพฤติกรรมนี้อย่างน่าสนใจว่า "ภัยเงียบจากการกัดเซาะอัตรากำไรอย่างต่อเนื่อง" ซึ่งเป็นสภาวะที่มีความร้ายกาจและตรวจพบได้ยากกว่า วิกฤตเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นอย่างรุนแรงและเฉียบพลันเสียอีก เนื่องจากมันเป็นภัยเงียบที่ไม่เคยส่งสัญญาณเตือนภัยที่เด่นชัด ทำให้กลุ่มผู้บริหารมักจะหลงกลและเลือกที่จะแก้ไขปัญหา และแก้ผ้าเอาหน้ารอดไปตามสถานการณ์เฉพาะหน้าในแต่ละเดือน จนกระทั่งวันหนึ่งที่อัตราการทำกำไรของบริษัทลดลงจนเข้าสู่ภาวะขาดทุน
ดังนั้น ข้อพึงระวังสำหรับคนทำมาหากินในยุคนี้คือ ควรจัดสรรเวลาในทุกๆ 3 ถึง 6 เดือนในการทำ "การตรวจสอบและล้างบางต้นทุนแฝงอย่างละเอียด" ห้ามดูแค่ตัวเลขสรุปผลการดำเนินงานรายเดือนว่ามีสีเขียวหรือสีแดง หรือดูเพียงแค่กระแสเงินสดหมุนเวียนชั่วคราวเท่านั้น แต่จงลงลึกไปถึงแก่นแท้ด้วยการตั้งคำถามเชิงยุทธศาสตร์ว่า "โครงสร้างและสัดส่วนค่าใช้จ่ายคงที่ของเราขยับตัวไปในทิศทางใดในระยะยาว?"
ปัจจัยหลักที่ทำให้เครือธุรกิจของไรอันแอร์มีความได้เปรียบ Ryanair คือนโยบายการออกแบบสถาปัตยกรรมองค์กรให้มีความคล่องตัวสูงสุด ที่ถูกคิดค้นขึ้นมาเพื่อรองรับสภาวะวิกฤตและการโยกย้ายในเวลาอันสั้น สะท้อนได้จากกลยุทธ์การบริหารจัดการฝูงบินที่เลือกใช้เครื่องบิน เพียงโมเดลสายพันธุ์เดียวสำหรับทุกเส้นทางนั่นคือรุ่น Boeing 737 ซึ่งการทำมาตรฐานเดียวกันในลักษณะนี้ส่งผลดีอย่างมหาศาล ทำให้ทั้งกัปตัน เจ้าหน้าที่เทคนิค และพนักงานต้อนรับบนเครื่อง สามารถย้ายไปสลับสับเปลี่ยนหน้าที่ตามศูนย์บินต่างๆ ได้ทันที โดยไม่ต้องเผชิญหน้ากับขั้นตอนการรีสกิลหรือฝึกสอนงานที่ซับซ้อน ระบบปฏิบัติการนี้จึงถูกออกแบบมาเพื่อสร้างความยืดหยุ่นสูงสุด
ผลลัพธ์คือเมื่อเกิดเหตุการณ์พลิกผันและข้อขัดแย้งทางนโยบายขึ้น ฝ่ายจัดการจึงสามารถประกาศคำสั่งราชการและขับเคลื่อน ขั้นตอนการเคลื่อนย้ายระบบโลจิสติกส์ทั้งหมดได้อย่างรวดเร็ว โดยไม่จำเป็นต้องใช้วิธีปลดพนักงานหรือสร้างความขัดแย้งภายใน เพราะบุคลากรทุกคนจะได้รับทางเลือกในการโอนย้าย ไปทำหน้าที่ในศูนย์การบินสาขาอื่นที่มีสถิติผลกำไรที่ดีกว่า
ในทางตรงกันข้าม หากเป็นองค์กรที่มีลักษณะการทำงานแบบเทอะทะ ที่ทรัพย์สินและพนักงานถูกจำกัดสิทธิ์และผูกมัดอยู่กับ พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ สัญญาท้องถิ่น หรือระบบงานที่ล้าสมัย ส่งผลให้เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคหรือนโยบายรัฐเกิดความพลิกผัน องค์กรประเภทนี้ก็มักจะก้าวตามไม่ทันและตกเป็นเหยื่อของสถานการณ์